५३८, ५३९, ५४० ५४१

शरदः समुदयः तस्य उयमः तस्मिन् । षष्ठीविभक्तितत्पुरुष, षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
राजीवं आदिः येषां तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
न अन्याय सादृश्यं तस्य भावः तम् (राजीवादिनाम्) । नञ्तत्पुरुष, पञ्चमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
प्रतिपानाय अर्थं तत् । पञ्चमीविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमानं च उपमेयं च तस्य भावः । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
पथसि जायते इति पथोजम् । उपपदतत्पुरुष ।
एकश्च स शब्दश्च सो प्रयोगः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, विशेष्यपूर्वपदकरमधारयः ।
चतं तस्य भावः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
शब्दश्च स एकः तस्य भावः तत् । विशेष्यपूर्वपदकरमधारयः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
श्रीश्च बुद्धिश्च आदिः येषां तेषां सदृशं तत् । इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
खेलः च स खञ्जनः तेन मञुलं तं (अरविन्दं) । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयाविभक्तितत्पुरुष ।
चञ्चलं च तद् लोचनं च यस्य तत् तथोक्तं (वदनं) । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
इति आदिः यस्य तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
उत्थापितं तस्य भावः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
राघवानन्दश्च स महापादाश्च सः । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
स्मरणं च तद् अलङ्कारश्च तं । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
शिरीष इव मृद्वी सा (सीता) । उपमानपूर्वपदतत्पुरुष ।
दुःखानि च तानि शतानि च । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
सौख्यानि च तानि लक्षाणि च । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
निर्गतः अपह्नवः यस्य तस्मिन् (विषये) तथोक्तः ।

५३६ ५३७ ५३८

उपमानं तस्य भावः (उपमेयस) । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
ऊर्ध्वं क्रमेण (यथोर्ध्वम्) । अव्ययीभावः ।
शुक्ला च सा रुचा च । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
चारुश्च तद् हतं च तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
स्पर्शस्य सुखः तेन । षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
स्वच्छा तस्य भावः तया । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
माला च सा उपमा च । विशेष्योभयपदकर्मधारयः ।
वारिणि जायते इति वारिजं तेन । उपपदतत्पुरुष ।
उपमानं च उपमेयं च तत् (द्वयोः) तयोः । इतरेतरद्वन्द्व ।
प्रकृति तस्य भावः तत् (द्वयोः) । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
व्योमा च सो तलश्च तं । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
किं मुदानी कुमुदानी । प्रादितत्पुरुष ।
भुवाः पालयति इति भूपा तस्मात् नीतो ताः (विभूतयः) । उपपदतत्पुरुष, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
कल्पश्च सो वृक्षश्च तस्मात् भवः ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
उपमेयं च तद् भूतं च विभूतयः तैः । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
उपमानं च तद् भूतं च ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
आक्षेपेन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रतिनिर्देश्येन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
इति आदिः येषां ते (उपमाः) ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एवं विधा यस्य स एवंविधः य वैचित्र्यं तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
न अन्वयः अनन्वयः । नञ्तत्पुरुष ।
एकं च तद् वाक्यं च तम्सिन् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।

५३३, ५३४, ५३५

पूर्णं च तद् षत् विधः यस्याः सा (उपमा) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः, द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एकविंशति विधः यस्याः सा (लुप्ता) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सप्तविंशति प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
न लुप्तः यो साधारणः च सो धर्मश्च येषां साः (भेदाः) तेषु । नञ्तत्पुरुष, विशेषणोभयपदकर्मधारयः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एकं रूपं यस्य सः तथोक्तः (गुणः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सुधा इव अधरः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
बिम्बश्च प्रतिम्बिम्बश्च तस्य भावः ते (उपमे) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
भल्लेन अपवर्जितः तैः (शिरोभिः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
सरघया व्याप्तः तैः (पटलैः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
दृष्टान्त इव प्रतिबिम्बनं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
नीलं च तद् उत्पलं च तं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
कृशा अङ्गी यस्याः सा तोथोक्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
मनसे गतं तं (आकूतम्) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
स्मेरं तस्य भावः च विकसितं तस्य भावः च ते (नयनं / उत्पलं) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
प्रतिवस्तुः च सा उपमा च इव । विशेषणपूर्वपदकर्मधारः, अव्ययपदतद्धितः ।
एकः च सो देशः च् तस्मिन् विवर्त्तिनी सा (उपमा) । विशेषणपूर्पदकर्मधारयः, सप्तमीविभक्तितत्पुरुष ।
वाच्यं तस्य भावः च गम्यं तस्य भावः च ते (साम्यस्य) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
नेत्रं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
उत्पलं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अङ्गना तस्मिन् सादृश्यं तत् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।