शरदः समुदयः तस्य उयमः तस्मिन् । षष्ठीविभक्तितत्पुरुष, षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
राजीवं आदिः येषां तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
न अन्याय सादृश्यं तस्य भावः तम् (राजीवादिनाम्) । नञ्तत्पुरुष, पञ्चमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
प्रतिपानाय अर्थं तत् । पञ्चमीविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमानं च उपमेयं च तस्य भावः । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
पथसि जायते इति पथोजम् । उपपदतत्पुरुष ।
एकश्च स शब्दश्च सो प्रयोगः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, विशेष्यपूर्वपदकरमधारयः ।
चतं तस्य भावः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
शब्दश्च स एकः तस्य भावः तत् । विशेष्यपूर्वपदकरमधारयः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
श्रीश्च बुद्धिश्च आदिः येषां तेषां सदृशं तत् । इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
खेलः च स खञ्जनः तेन मञुलं तं (अरविन्दं) । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयाविभक्तितत्पुरुष ।
चञ्चलं च तद् लोचनं च यस्य तत् तथोक्तं (वदनं) । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
इति आदिः यस्य तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
उत्थापितं तस्य भावः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
राघवानन्दश्च स महापादाश्च सः । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
स्मरणं च तद् अलङ्कारश्च तं । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
शिरीष इव मृद्वी सा (सीता) । उपमानपूर्वपदतत्पुरुष ।
दुःखानि च तानि शतानि च । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
सौख्यानि च तानि लक्षाणि च । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
निर्गतः अपह्नवः यस्य तस्मिन् (विषये) तथोक्तः ।
Sunday, May 3, 2009
५३६ ५३७ ५३८
उपमानं तस्य भावः (उपमेयस) । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
ऊर्ध्वं क्रमेण (यथोर्ध्वम्) । अव्ययीभावः ।
शुक्ला च सा रुचा च । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
चारुश्च तद् हतं च तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
स्पर्शस्य सुखः तेन । षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
स्वच्छा तस्य भावः तया । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
माला च सा उपमा च । विशेष्योभयपदकर्मधारयः ।
वारिणि जायते इति वारिजं तेन । उपपदतत्पुरुष ।
उपमानं च उपमेयं च तत् (द्वयोः) तयोः । इतरेतरद्वन्द्व ।
प्रकृति तस्य भावः तत् (द्वयोः) । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
व्योमा च सो तलश्च तं । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
किं मुदानी कुमुदानी । प्रादितत्पुरुष ।
भुवाः पालयति इति भूपा तस्मात् नीतो ताः (विभूतयः) । उपपदतत्पुरुष, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
कल्पश्च सो वृक्षश्च तस्मात् भवः ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
उपमेयं च तद् भूतं च विभूतयः तैः । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
उपमानं च तद् भूतं च ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
आक्षेपेन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रतिनिर्देश्येन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
इति आदिः येषां ते (उपमाः) ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एवं विधा यस्य स एवंविधः य वैचित्र्यं तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
न अन्वयः अनन्वयः । नञ्तत्पुरुष ।
एकं च तद् वाक्यं च तम्सिन् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
ऊर्ध्वं क्रमेण (यथोर्ध्वम्) । अव्ययीभावः ।
शुक्ला च सा रुचा च । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
चारुश्च तद् हतं च तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
स्पर्शस्य सुखः तेन । षष्ठीविभक्तितत्पुरुष ।
स्वच्छा तस्य भावः तया । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
माला च सा उपमा च । विशेष्योभयपदकर्मधारयः ।
वारिणि जायते इति वारिजं तेन । उपपदतत्पुरुष ।
उपमानं च उपमेयं च तत् (द्वयोः) तयोः । इतरेतरद्वन्द्व ।
प्रकृति तस्य भावः तत् (द्वयोः) । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
व्योमा च सो तलश्च तं । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
किं मुदानी कुमुदानी । प्रादितत्पुरुष ।
भुवाः पालयति इति भूपा तस्मात् नीतो ताः (विभूतयः) । उपपदतत्पुरुष, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
कल्पश्च सो वृक्षश्च तस्मात् भवः ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष ।
उपमेयं च तद् भूतं च विभूतयः तैः । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
उपमानं च तद् भूतं च ताः (विभूतयः) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारय़ः ।
आक्षेपेन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रतिनिर्देश्येन उपमा । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष ।
इति आदिः येषां ते (उपमाः) ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एवं विधा यस्य स एवंविधः य वैचित्र्यं तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
न अन्वयः अनन्वयः । नञ्तत्पुरुष ।
एकं च तद् वाक्यं च तम्सिन् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
Saturday, May 2, 2009
५३३, ५३४, ५३५
पूर्णं च तद् षत् विधः यस्याः सा (उपमा) । विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः, द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एकविंशति विधः यस्याः सा (लुप्ता) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सप्तविंशति प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
न लुप्तः यो साधारणः च सो धर्मश्च येषां साः (भेदाः) तेषु । नञ्तत्पुरुष, विशेषणोभयपदकर्मधारयः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एकं रूपं यस्य सः तथोक्तः (गुणः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सुधा इव अधरः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
बिम्बश्च प्रतिम्बिम्बश्च तस्य भावः ते (उपमे) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
भल्लेन अपवर्जितः तैः (शिरोभिः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
सरघया व्याप्तः तैः (पटलैः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
दृष्टान्त इव प्रतिबिम्बनं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
नीलं च तद् उत्पलं च तं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
कृशा अङ्गी यस्याः सा तोथोक्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
मनसे गतं तं (आकूतम्) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
स्मेरं तस्य भावः च विकसितं तस्य भावः च ते (नयनं / उत्पलं) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
प्रतिवस्तुः च सा उपमा च इव । विशेषणपूर्वपदकर्मधारः, अव्ययपदतद्धितः ।
एकः च सो देशः च् तस्मिन् विवर्त्तिनी सा (उपमा) । विशेषणपूर्पदकर्मधारयः, सप्तमीविभक्तितत्पुरुष ।
वाच्यं तस्य भावः च गम्यं तस्य भावः च ते (साम्यस्य) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
नेत्रं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
उत्पलं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अङ्गना तस्मिन् सादृश्यं तत् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
एकविंशति विधः यस्याः सा (लुप्ता) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सप्तविंशति प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
न लुप्तः यो साधारणः च सो धर्मश्च येषां साः (भेदाः) तेषु । नञ्तत्पुरुष, विशेषणोभयपदकर्मधारयः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
एकं रूपं यस्य सः तथोक्तः (गुणः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
सुधा इव अधरः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
बिम्बश्च प्रतिम्बिम्बश्च तस्य भावः ते (उपमे) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
भल्लेन अपवर्जितः तैः (शिरोभिः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
सरघया व्याप्तः तैः (पटलैः) । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
दृष्टान्त इव प्रतिबिम्बनं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, अव्ययपदतद्धितः ।
नीलं च तद् उत्पलं च तं । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
कृशा अङ्गी यस्याः सा तोथोक्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
मनसे गतं तं (आकूतम्) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
स्मेरं तस्य भावः च विकसितं तस्य भावः च ते (नयनं / उत्पलं) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
प्रतिवस्तुः च सा उपमा च इव । विशेषणपूर्वपदकर्मधारः, अव्ययपदतद्धितः ।
एकः च सो देशः च् तस्मिन् विवर्त्तिनी सा (उपमा) । विशेषणपूर्पदकर्मधारयः, सप्तमीविभक्तितत्पुरुष ।
वाच्यं तस्य भावः च गम्यं तस्य भावः च ते (साम्यस्य) । इतरेतरद्वन्द्व, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
नेत्रं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
उत्पलं आदिः येषां तेषां । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अङ्गना तस्मिन् सादृश्यं तत् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
Thursday, April 30, 2009
५२९, ५३०, ५३१, ५३२
मुखं च नयने च तस्य प्रतिनिधिः सो वस्तुनी च ते् अन्तरे च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
श्रौत्यौ च् अर्थ्यौ च तस्य भावः तस्य् भेदः तेन । इतरेतर द्वन्द्व, भावावकतत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
चत्वारः विधाः तस्य् भावः तस्य सम्भवः तस्मिन् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
द्वौ प्रकारौ तस्य भावः तम् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
मृगशावस्य अक्षिणी इव अक्षिणी यस्याः सा तथोक्ता तस्याः । उत्तरपदलोपिन्बहुव्रीहि ।
सुधाकर (सुधा आकर) इव मनोहरः तम् । उपमापूर्वपद तत्पुरुष ।
धर्मश्च उपमानं च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
धर्मश्च इव आदिः येषां तेषां च तस्य विलोपनः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, सामानाधिकरण बहूव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
मुखं अब्जं इव । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
केवलः प्रत्ययः (प्रत्ययमात्र) तस्य लोपः तम् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
समासे गच्छति इति समासगः (उपमा) सा । उपपद तत्पुरुष ।
अरातेः विक्रमः च स आलोकः च तेन विकस्वरे च वोल्चने च यस्य सः । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कृपाणेन उदग्रः च सो दोर्दण्डः यस्य सः । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि।
सहस्रम् आयुधम् यस्य सः तथोक्तः तम् । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
औपम्यश्च् सो वाचकश्च् तस्य लोपः तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
शब्देन न उपात्तः तस्य भावः तस्मात् । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
विचारं सहते इति विचारसहम् । उपपद तत्पुरुष ।
अनुशासने विरुद्धं तस्य भावः तस्मात् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
धर्मश्च उपमेयं च तस्य लोपः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमा च् सा प्रतिपादका च साधारणश्च सो धर्मश्च स उपमानं च तेषां । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
सप्तविंशति संख्यक्याः येषां ते (भेदाः) । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
श्रौत्यौ च् अर्थ्यौ च तस्य भावः तस्य् भेदः तेन । इतरेतर द्वन्द्व, भावावकतत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
चत्वारः विधाः तस्य् भावः तस्य सम्भवः तस्मिन् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
द्वौ प्रकारौ तस्य भावः तम् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
मृगशावस्य अक्षिणी इव अक्षिणी यस्याः सा तथोक्ता तस्याः । उत्तरपदलोपिन्बहुव्रीहि ।
सुधाकर (सुधा आकर) इव मनोहरः तम् । उपमापूर्वपद तत्पुरुष ।
धर्मश्च उपमानं च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
धर्मश्च इव आदिः येषां तेषां च तस्य विलोपनः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, सामानाधिकरण बहूव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
मुखं अब्जं इव । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
केवलः प्रत्ययः (प्रत्ययमात्र) तस्य लोपः तम् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
समासे गच्छति इति समासगः (उपमा) सा । उपपद तत्पुरुष ।
अरातेः विक्रमः च स आलोकः च तेन विकस्वरे च वोल्चने च यस्य सः । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कृपाणेन उदग्रः च सो दोर्दण्डः यस्य सः । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि।
सहस्रम् आयुधम् यस्य सः तथोक्तः तम् । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
औपम्यश्च् सो वाचकश्च् तस्य लोपः तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
शब्देन न उपात्तः तस्य भावः तस्मात् । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
विचारं सहते इति विचारसहम् । उपपद तत्पुरुष ।
अनुशासने विरुद्धं तस्य भावः तस्मात् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
धर्मश्च उपमेयं च तस्य लोपः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमा च् सा प्रतिपादका च साधारणश्च सो धर्मश्च स उपमानं च तेषां । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
सप्तविंशति संख्यक्याः येषां ते (भेदाः) । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
५२४, ५२५, ५२६,
साधारणश्च् सो गुणश्च् क्रिया च रूपं यस्य सः (धर्मः) तथोक्तः तस्य । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, इतरेतर द्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
षत् प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
पञ्च प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
बिम्बाय तुल्यं । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष ।
आधारश्च कर्म च तेन विहतः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, तृतीयाविभक्ति ततुपुरुष ।
द्वौ विधौ तस्मिन् । द्विगुतत्पुरुष
कर्म च कर्ता च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
कलापश्च स मतश्च तस्मिन । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
अमृत इव द्युतयः यस्य सः (दर्शः) तम् । उपमानपूर्वपद तत्पुरुष, internal समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
इन्द्रः संचार इव तम् । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
सुखश्च स विहारः तस्य आस्पदं यस्य तस्य भावः (धर्मः) तथोक्तः तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
स्नेहस्य निर्भरो (विना भरः) यस्य तस्य भावः (धर्म:) तथोक्तः तस्य । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
यथा आदिः येषां तेषां च तुल्यं आदिः येषां तेषां च तस्य विरहः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुषः ।
श्रौती आदिः येषां तेषां च सो विशेषश्च तस्मिन् चिन्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
तस्य अर्थं तस्मिन् विहितं तस्य भावः तेन । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सम्यीचे औपम्यं तस्य प्रतीतिः सा । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रत्ययः तस्य भावः तेन । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
न स्वयं तन्त्रं तस्य भावः तस्मात् । नञ्तत्पुरुष, प्रादितत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
इव आदिः येषां तेषां प्रयोगः तस्य न भावः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष ।
कल्पबः आदिः येषां ते तथोक्तः तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तथाप्रसङ्गात् । केवलसमास
षत् प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
पञ्च प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
बिम्बाय तुल्यं । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष ।
आधारश्च कर्म च तेन विहतः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, तृतीयाविभक्ति ततुपुरुष ।
द्वौ विधौ तस्मिन् । द्विगुतत्पुरुष
कर्म च कर्ता च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
कलापश्च स मतश्च तस्मिन । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
अमृत इव द्युतयः यस्य सः (दर्शः) तम् । उपमानपूर्वपद तत्पुरुष, internal समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
इन्द्रः संचार इव तम् । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
सुखश्च स विहारः तस्य आस्पदं यस्य तस्य भावः (धर्मः) तथोक्तः तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
स्नेहस्य निर्भरो (विना भरः) यस्य तस्य भावः (धर्म:) तथोक्तः तस्य । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
यथा आदिः येषां तेषां च तुल्यं आदिः येषां तेषां च तस्य विरहः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुषः ।
श्रौती आदिः येषां तेषां च सो विशेषश्च तस्मिन् चिन्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
तस्य अर्थं तस्मिन् विहितं तस्य भावः तेन । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सम्यीचे औपम्यं तस्य प्रतीतिः सा । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रत्ययः तस्य भावः तेन । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
न स्वयं तन्त्रं तस्य भावः तस्मात् । नञ्तत्पुरुष, प्रादितत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
इव आदिः येषां तेषां प्रयोगः तस्य न भावः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष ।
कल्पबः आदिः येषां ते तथोक्तः तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तथाप्रसङ्गात् । केवलसमास
Saturday, April 11, 2009
४७८ , ४७९, ५१८, ५१९, ५२०, ५२१, ५२२, ५२३
अवसरश्च सः प्राप्तः तानि । विशेष्यपूर्वपद ।
शोभे अतिशयिनः ते (धर्माः) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
शरीरे शोभ्अस्य शायिनः । सप्तमीविभ्क्ति तत्पुरुष, षष्टी विभक्ति तत्पुरुष (in the sense of हेतु गर्भ विशेषन)।
अङ्गदं आदिः येषां ते । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
गुणानाम् इव आवश्यकी । षष्टी विभक्ति तत्पुरुष, अव्ययपदतद्धितः ।
बुद्धिः विषयः यस्य तस्य भावः तस्मात् । (बहुव्रीहिगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
पौनरुक्त्यं च तद् अवभासनं च । विशेष्यपूर्वपद ।
सादृश्यं मूलं येषाम् ते (अलङकाराः) तथोक्ताः तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रूपका आदिः येषां तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सामान्यश्च् सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
साधारणश्च सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
मनोज्ञः यस्य भावः आदिः यस्य तद् । भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
औपम्यं च तद् वाचकं च । विशेष्यपूर्वपद ।
यथा च इव च वा च इति ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपद तत्पुरुष ।
तुल्यं च समानं च आदिः येषां ते (शब्दाः) । इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
उपमानं च तद् न अन्तरं च तद् प्रयुक्तं च तद् तुल्यं च आदिः यस्य ताः पदाः तस्मिन् साधारणः ताः । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
श्रुत्या मात्रम् तेन । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमानोपमेयेन गतं च् तद् सादृश्यं च तद् लक्षणं यस्य तद् (सम्बन्धं) तोथोक्तं तं । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अर्थे अनुसन्धानं तस्मात् । सप्तमी तत्पुरुष ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्तं तस्मिन् । (केवलसमासगर्भः सुप्सुपासमासगर्भः वा) बहुव्रीहिः ।
अम्भोरुहस्य इव मुखं तस्य । अव्ययपदतद्धितः, षष्टीतत्पुरुष ।
शरदि इन्दुः । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
सुधा इव अधरः । अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपद ।
चकितश्च सः मृगश्च तस्य लोचने ताभ्यां । विशेषणपूर्वपद, षष्टीविभक्ति तत्पुरुष ।
शोभे अतिशयिनः ते (धर्माः) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
शरीरे शोभ्अस्य शायिनः । सप्तमीविभ्क्ति तत्पुरुष, षष्टी विभक्ति तत्पुरुष (in the sense of हेतु गर्भ विशेषन)।
अङ्गदं आदिः येषां ते । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
गुणानाम् इव आवश्यकी । षष्टी विभक्ति तत्पुरुष, अव्ययपदतद्धितः ।
बुद्धिः विषयः यस्य तस्य भावः तस्मात् । (बहुव्रीहिगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
पौनरुक्त्यं च तद् अवभासनं च । विशेष्यपूर्वपद ।
सादृश्यं मूलं येषाम् ते (अलङकाराः) तथोक्ताः तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रूपका आदिः येषां तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सामान्यश्च् सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
साधारणश्च सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
मनोज्ञः यस्य भावः आदिः यस्य तद् । भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
औपम्यं च तद् वाचकं च । विशेष्यपूर्वपद ।
यथा च इव च वा च इति ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपद तत्पुरुष ।
तुल्यं च समानं च आदिः येषां ते (शब्दाः) । इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
उपमानं च तद् न अन्तरं च तद् प्रयुक्तं च तद् तुल्यं च आदिः यस्य ताः पदाः तस्मिन् साधारणः ताः । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
श्रुत्या मात्रम् तेन । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमानोपमेयेन गतं च् तद् सादृश्यं च तद् लक्षणं यस्य तद् (सम्बन्धं) तोथोक्तं तं । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अर्थे अनुसन्धानं तस्मात् । सप्तमी तत्पुरुष ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्तं तस्मिन् । (केवलसमासगर्भः सुप्सुपासमासगर्भः वा) बहुव्रीहिः ।
अम्भोरुहस्य इव मुखं तस्य । अव्ययपदतद्धितः, षष्टीतत्पुरुष ।
शरदि इन्दुः । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
सुधा इव अधरः । अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपद ।
चकितश्च सः मृगश्च तस्य लोचने ताभ्यां । विशेषणपूर्वपद, षष्टीविभक्ति तत्पुरुष ।
Wednesday, April 1, 2009
२१ च २२ च २३
सम्भोगे सृण्गारः आख्या यस्य सः । सप्तमी विभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
महापात्रश्च स राघवानन्दश्च तस्य सन्धिश्च विग्रहिकश्च । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष, षष्टीविभक्तितत्पुरुष, इतरेतर द्वन्द्व तत्पुरुष ।
सल्कम् च तद् सीम च् तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष ।
भगवान् विषयः यस्याः सा (रतिः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
प्रलम्ब इति आसुरः । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
द्वौ रेफौ य्स्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कुसुममेव एक्म् च् तद् पात्रम च् तस्मिन् । अवधारणापूर्व्पदतत्पुरुष, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुष ।
स्पर्शात् निमीलितम् अक्षीनि यस्याः ताम् योथिक्त सा । पण्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तिर्य्यक् विषयः तस्य यस्य भावः तस्मात् । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
किम् स्वरूपम् येषाम् ते (दोशाः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
श्रुतौ दुष्टं च अपुष्टं च तद् अर्थं तस्य भावः तत् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्व, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काणत्व च खञ्जत्व च तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
शब्दश्च अर्थं च तस्य द्वरः तेन । इतरेतरद्वन्दनवः, षष्टीविभक्तितत्पुरुष ।
सवं च तद् शब्दश्च तेन वाच्यं तस्य भहवः तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, तकृतीयाविभक्तितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
विशेषं च उदाहरनं च तानि । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणो तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
गुणश्च अलङ्कारश्च रीतिश्च । इतरेतरद्वन्द्वः ।
कटकश्च कुण्डलश्च कटककुण्डलौ आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
रसस्य धर्मः तस्य भावः तं । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः इति शब्दः । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक च सः शब्दश्च अर्थं च तयोः । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः ।
महापात्रश्च स राघवानन्दश्च तस्य सन्धिश्च विग्रहिकश्च । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष, षष्टीविभक्तितत्पुरुष, इतरेतर द्वन्द्व तत्पुरुष ।
सल्कम् च तद् सीम च् तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष ।
भगवान् विषयः यस्याः सा (रतिः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
प्रलम्ब इति आसुरः । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
द्वौ रेफौ य्स्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कुसुममेव एक्म् च् तद् पात्रम च् तस्मिन् । अवधारणापूर्व्पदतत्पुरुष, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुष ।
स्पर्शात् निमीलितम् अक्षीनि यस्याः ताम् योथिक्त सा । पण्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तिर्य्यक् विषयः तस्य यस्य भावः तस्मात् । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
किम् स्वरूपम् येषाम् ते (दोशाः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
श्रुतौ दुष्टं च अपुष्टं च तद् अर्थं तस्य भावः तत् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्व, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काणत्व च खञ्जत्व च तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
शब्दश्च अर्थं च तस्य द्वरः तेन । इतरेतरद्वन्दनवः, षष्टीविभक्तितत्पुरुष ।
सवं च तद् शब्दश्च तेन वाच्यं तस्य भहवः तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, तकृतीयाविभक्तितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
विशेषं च उदाहरनं च तानि । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणो तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
गुणश्च अलङ्कारश्च रीतिश्च । इतरेतरद्वन्द्वः ।
कटकश्च कुण्डलश्च कटककुण्डलौ आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
रसस्य धर्मः तस्य भावः तं । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः इति शब्दः । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक च सः शब्दश्च अर्थं च तयोः । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः ।
Wednesday, March 25, 2009
१८ च १९ च २०
अनुसरणस्य रूपं तस्मिन् व्यङ्ग्यम् अवगतिः । षष्ठीतत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुष, द्वितियातत्पुरुष ।
काव्यं तस्य भावः तस्य अङ्गीकारः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसस्य आस्वादः एव मुखे पिण्दं दानं तस्य द्वारः ताः । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, सप्तमीतत्पुरुष, द्वितियातत्पुरुष ।
वेदानां शास्त्रान्ति तस्मात् विमुखः तेषाम् । षष्ठीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुष ।
सुष्ठु कुमारा मत्यः येषाम् ते (राजपुत्राः) तथोक्ताः तेषाम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
वाचाम् वैदग्ध्यं प्रधानं यस्य तत् (काव्यम्) तथोकं तस्मिन् । षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इतिवृत्तं च तद् मात्रं च तस्य निर्वाहः तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रबन्धे अन्तर् वर्ती तेषाम् । सप्तमीतत्पुरुष, प्रादितत्पुरुषः ।
रसवत् च सः पद्यश्च अन्तर् निर्गतः रसश्च स पदश्च तेषाम् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, प्रादितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक एव वर्णः तस्य सद्भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसः आदिः येषाम् ते रसादिमत् च् स काव्यबन्धश्च् तेन साम्यं तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुष ।
संघटना च सा विशेषा च् तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
अवयवस्य संस्थानं तस्य रूपं तस्य भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सहृदयेन श्लाघ्यः । तृतीयाविभतितत्पुरुष ।
वाच्यश्च प्रतीयमानश्च इति आखये ययोः तौ । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सारः रूप यस्य तस्य भावः (वाक्यस्य्) तथोक्तस्य तेन । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
काव्यः तस्य भावः तस्य आभावः तस्य । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
भावाश्च रसश्च् तस्य आभासाः आदिः यस्य सः तथोक्तः ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
जातं पुलकं यस्याः तां । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
लज्जायाः नम्रा मुखी यस्याः सा । पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काव्यं तस्य भावः तस्य अङ्गीकारः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसस्य आस्वादः एव मुखे पिण्दं दानं तस्य द्वारः ताः । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, सप्तमीतत्पुरुष, द्वितियातत्पुरुष ।
वेदानां शास्त्रान्ति तस्मात् विमुखः तेषाम् । षष्ठीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुष ।
सुष्ठु कुमारा मत्यः येषाम् ते (राजपुत्राः) तथोक्ताः तेषाम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
वाचाम् वैदग्ध्यं प्रधानं यस्य तत् (काव्यम्) तथोकं तस्मिन् । षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इतिवृत्तं च तद् मात्रं च तस्य निर्वाहः तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रबन्धे अन्तर् वर्ती तेषाम् । सप्तमीतत्पुरुष, प्रादितत्पुरुषः ।
रसवत् च सः पद्यश्च अन्तर् निर्गतः रसश्च स पदश्च तेषाम् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, प्रादितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक एव वर्णः तस्य सद्भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसः आदिः येषाम् ते रसादिमत् च् स काव्यबन्धश्च् तेन साम्यं तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुष ।
संघटना च सा विशेषा च् तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
अवयवस्य संस्थानं तस्य रूपं तस्य भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सहृदयेन श्लाघ्यः । तृतीयाविभतितत्पुरुष ।
वाच्यश्च प्रतीयमानश्च इति आखये ययोः तौ । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सारः रूप यस्य तस्य भावः (वाक्यस्य्) तथोक्तस्य तेन । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
काव्यः तस्य भावः तस्य आभावः तस्य । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
भावाश्च रसश्च् तस्य आभासाः आदिः यस्य सः तथोक्तः ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
जातं पुलकं यस्याः तां । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
लज्जायाः नम्रा मुखी यस्याः सा । पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
Saturday, February 21, 2009
१३ च १४ च १५ च १६ च १७
गुणस्य अभिव्यञ्जकः च स शब्दः च अर्थः च तस्य भावः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्वः, भाववाचकतद्धितः ।
स्वरूपस्य अधायकः तस्य भावः । षष्ठीतत्पुरुषः भाववाचकतद्धितः ।
अवयवः तस्य संस्थानानि च तानि विशेषानि च । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
कटकः च कुण्डलः च आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
अलङ्कारैः सह वर्तेते इति तौ । सहबहुव्रीहिः ।
न स्फुटः अस्फुटाः अलङ्काराः ययोः तौ । नञ्तत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
अलङ्कारैः सह वर्तते इति सालङ्कारं च तद् शब्दं च अर्थं च तयोः । सहबहुव्रीहिः, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरदवन्द्वः ।
उत्कर्षं एव तस्य अधायकः तस्य भावः तस्मात् । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
अलङ्कारः रूपं यस्य तस्य भावः तथोक्तः तस्मात् । भाववाचकबहुव्रीहिः ।
चैत्रे क्षप: ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः ।
उन्मीलिता च सा मालती च तेन सुरभि ताः । विशेषनपूर्वपदतत्पुरुषः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
शोभनं रतं सुरताः च ताः व्यापाराः च एच लीलां विधिः तौ । प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदतत्पुरुषः, द्वितीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
विभावना च विशेषोक्तिः च मूलम् यस्य सः । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकारणबहुव्रीहिः ।
सन्देह इति सङ्करः च सः अलङ्कारः च तस्य । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
काव्यस्य लक्षणम् तस्य भावः तं । षष्ठीतत्पुरुषः भावचाचकतद्धितः ।
वस्तुः च अलंकारः च रसः च तद् आदिः तेन लक्षणः । अनेकपदसमानाधिकरणबहुव्रीहिः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
रसः आदिः यस्य सः तस्य रूपं एव यस्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रत्रौ अनधः यस्य सः हे । व्यधिकरणबहुव्रीहिः ।
स्वरूपस्य अधायकः तस्य भावः । षष्ठीतत्पुरुषः भाववाचकतद्धितः ।
अवयवः तस्य संस्थानानि च तानि विशेषानि च । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
कटकः च कुण्डलः च आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
अलङ्कारैः सह वर्तेते इति तौ । सहबहुव्रीहिः ।
न स्फुटः अस्फुटाः अलङ्काराः ययोः तौ । नञ्तत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
अलङ्कारैः सह वर्तते इति सालङ्कारं च तद् शब्दं च अर्थं च तयोः । सहबहुव्रीहिः, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरदवन्द्वः ।
उत्कर्षं एव तस्य अधायकः तस्य भावः तस्मात् । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
अलङ्कारः रूपं यस्य तस्य भावः तथोक्तः तस्मात् । भाववाचकबहुव्रीहिः ।
चैत्रे क्षप: ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः ।
उन्मीलिता च सा मालती च तेन सुरभि ताः । विशेषनपूर्वपदतत्पुरुषः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
शोभनं रतं सुरताः च ताः व्यापाराः च एच लीलां विधिः तौ । प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदतत्पुरुषः, द्वितीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
विभावना च विशेषोक्तिः च मूलम् यस्य सः । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकारणबहुव्रीहिः ।
सन्देह इति सङ्करः च सः अलङ्कारः च तस्य । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
काव्यस्य लक्षणम् तस्य भावः तं । षष्ठीतत्पुरुषः भावचाचकतद्धितः ।
वस्तुः च अलंकारः च रसः च तद् आदिः तेन लक्षणः । अनेकपदसमानाधिकरणबहुव्रीहिः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
रसः आदिः यस्य सः तस्य रूपं एव यस्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रत्रौ अनधः यस्य सः हे । व्यधिकरणबहुव्रीहिः ।
११ च १२ च
गुणैः सह वर्तेते इति सगुणाः तस्य भावः तस्य विशेषणं तत् । सहबहुव्रीहिः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठितत्पुरुषः ।
रस एव एकः तस्य धर्मः यस्य सः भावः तथोक्त तस्य । अवधारणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितबहुव्रीहिः ।
शौर्यं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्त तेन । बहुव्रीहिः (किं समासनामः अस्ति ?) ।
रसस्य अभिव्यञ्जकः तस्य भावः तेन । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
काव्यस्य स्वरूपं तस्य भावः तस्मिन् । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
अन्वयं च व्यतिरेकं च अन्वयव्यतिरेकौ तौ अनुविध्यते इति अनुविधायि तस्य भावः तस्मात् । इतरेतरद्वन्द्वः, उपपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः तस्य भावः तस्य अन्यथे न उपपत्ति तया । भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुषः ।
रस एव एकः तस्य धर्मः यस्य सः भावः तथोक्त तस्य । अवधारणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितबहुव्रीहिः ।
शौर्यं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्त तेन । बहुव्रीहिः (किं समासनामः अस्ति ?) ।
रसस्य अभिव्यञ्जकः तस्य भावः तेन । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
काव्यस्य स्वरूपं तस्य भावः तस्मिन् । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
अन्वयं च व्यतिरेकं च अन्वयव्यतिरेकौ तौ अनुविध्यते इति अनुविधायि तस्य भावः तस्मात् । इतरेतरद्वन्द्वः, उपपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः तस्य भावः तस्य अन्यथे न उपपत्ति तया । भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुषः ।
Friday, February 13, 2009
Pages ८ च ९ च
Corrected*
ours:
दोषस्य दुष्टस्य भावः दोषदुष्टता तेन दोषदुष्टतया abstract तत्पुरुषः
विधेयाविमर्शात् दोषदुष्टा तेन विधेयाविमर्शदोषदुष्टतया पञ्चमी विभक्ति तत्पुरुषः
Prof. Leavitt's:
विधेयस्य अविमर्शः न विमर्शः विधेयाविमर्शः इति दोषः तेन दुष्टः तस्य भावः तत्ता तया । षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सम्भावनापूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
उत्तमं च तत् काव्यं च उत्तमकाव्यं तस्य भावः तत्ता सा । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः (तत्पुरुषगर्भः)।
न व्याप्तिः अव्याप्तिः सा । नञ्तत्पुरुषः ।
लक्षणे दोषः लक्षणदोषः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः
न काव्यम् अकाव्यं तस्य भावः तत्त्वं तत् प्रयुङ्क्ते (प्रयोक्तुं शीलम् अस्य वा) इति अकाव्यत्वप्रयोजकः सः (अंशः) । नञ्तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (कर्तृकारकार्थः शीलार्थः वा) कृदन्तः ।
श्रुतौ दुष्टं श्रुतिदुष्टं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काव्यस्य आत्मा काव्यात्मा सः भूतः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
नित्यदोषः च अनित्यदोषः च नित्यदोषानित्यदोषौ तयोः भावः तत्त्वं तस्य व्यवस्था सा । इतरेतरद्वन्द्वः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः । नित्यः च सः दोषः च नित्यदोषः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः । न नित्यः अनित्यः सः दोषः अनित्यदोषः । नञ्तत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
Remainder for first section:
ours:
दोषस्य दुष्टस्य भावः दोषदुष्टता तेन दोषदुष्टतया abstract तत्पुरुषः
विधेयाविमर्शात् दोषदुष्टा तेन विधेयाविमर्शदोषदुष्टतया पञ्चमी विभक्ति तत्पुरुषः
Prof. Leavitt's:
विधेयस्य अविमर्शः न विमर्शः विधेयाविमर्शः इति दोषः तेन दुष्टः तस्य भावः तत्ता तया । षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सम्भावनापूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
उत्तमं च तत् काव्यं च उत्तमकाव्यं तस्य भावः तत्ता सा । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः (तत्पुरुषगर्भः)।
न व्याप्तिः अव्याप्तिः सा । नञ्तत्पुरुषः ।
लक्षणे दोषः लक्षणदोषः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः
न काव्यम् अकाव्यं तस्य भावः तत्त्वं तत् प्रयुङ्क्ते (प्रयोक्तुं शीलम् अस्य वा) इति अकाव्यत्वप्रयोजकः सः (अंशः) । नञ्तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (कर्तृकारकार्थः शीलार्थः वा) कृदन्तः ।
श्रुतौ दुष्टं श्रुतिदुष्टं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काव्यस्य आत्मा काव्यात्मा सः भूतः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
नित्यदोषः च अनित्यदोषः च नित्यदोषानित्यदोषौ तयोः भावः तत्त्वं तस्य व्यवस्था सा । इतरेतरद्वन्द्वः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः । नित्यः च सः दोषः च नित्यदोषः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः । न नित्यः अनित्यः सः दोषः अनित्यदोषः । नञ्तत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
Remainder for first section:
- ध्वनिं करोति इति ध्वनिकृत् तेन । उपपदतत्पुरुषः ।
- प्रकृष्टः विरलः प्रविरलः विषयः यस्य तत् (काव्यं) तथोक्तम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
- निर्गतः विषयः यस्मात् तत् (काव्यं) तथोक्तम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
- निर्गतः दोषः यस्मात् तत् (काव्यं) तथोक्तं तस्य । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
- एकः अन्तः यस्य तत् यथा स्यात् तथा । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, प्रकारार्थे अव्ययपदम् ।
- न सम्भवः असम्भवः तस्मात् । नञ्तत्पुरुषः ।
- ईषद् इति अर्थः ईषदर्थः तस्मिन् । सम्भावनापूर्वपदकर्मधारयः ।
- रत्नम् आदिः येषां तेषाम् (अर्थानां) लक्षणम् तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
- कीटस्य अनुवेधः कीटानुवेधः आदिः येषां तेषां परिहारः इव । षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, अव्ययपदतद्धितः ।
- उपादेयस्य तारतम्यम् उपादेयतारतम्यम् तत् । तरतमयोः भावः तारतम्यम् । षष्ठीतत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
- कीटेन अनुविद्धं यद् रत्नं तद् आदिः येषां तेषां साधारण्यं तेन । तृतीयातत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः । (rephrasing an otherwise clunky series of appositions with a relative clause: "because of its being similar to those of which the beginning is the jewel which has been perforated by an insect")
- रसाः आदिः येषां तेषां अनुगमः सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
Pages ६ च ७ च
Correctly Updated*
परिणता बुद्धय: येषां ते (पुरुषाः) तथोक्त तैः परिणतबुद्धिभिः । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
कटुकं च तद् औषधं च कटुकौषधं तेन उपशमनीयं कटुकौषधोपशमनीयं तस्य । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः ।
सिता च सा शर्करा च सितशर्कर विशेषणपूर्वपद तत्पुरुषः
सितशर्करया उपशमनीयं तस्य भावः तत्त्वं तस्मिन् । तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः
दुःखेन लभ्यते इति दुर्लभं प्रादितत्पुरुषः
Ours:
सुष्टु दुर्लभा सुदुर्लभा प्रादि तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
अतिशयेन दुःखेन लभ्यते इति सुदुर्लभा (विद्या) सा । प्रादितत्पुरुषः ।
त्रयः वर्गाः त्रिवर्गः द्विगु तत्पुरुषः
शब्दस्य मूर्तिः शब्दमूर्तिः तां धारयति इति शब्दमूर्तिधरः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, उपपदतत्पुरुषः ।
महान् आत्मा यस्य तस्य महात्मनः समानाधिकरणबहुव्रीहिः correct, but see Prof. style:
महान् आत्मा यस्य स (विष्णुः) तथोक्तः तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
Here are two that we missed:
गुणैः सह वर्तेते इति सगुणौ तौ (शब्दार्थौ) । सहबहुव्रीहिः ।
अविद्यमाना अलङ्कृतिः ययोः तौ तथोक्तौ । नञ्बहुव्रीहिः ।
दोषेण रहितम् दोषरहितम् तस्मिन् । तृतीयातत्पुरुषः ।
काव्यस्य भावः काव्यत्वं तस्य अङ्गीकारः सः । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः । अनङ्गम् अङ्गं सम्पद्यते तत् करोति इति अङ्गीकारः । च्वितद्धितः ।
कुत्सितं निन्दितं वा करोति इति न्यक्कारः । गतितत्पुरुषः ।
शक्रं जयति इति शक्रजित् तम् । उपपदतत्पुरुषः ।
कुम्भौ कर्णौ यस्य तेन कुम्भकर्णेन समानाधिकरणबहुव्रीहिः close, see Prof's:
कुम्भौ इव कर्णौ यस्य सः तथोक्तः तेन । (उपमा) समानाधिकरणबहुव्रीहिः
स्वर्गः एव ग्रामटिका स्वर्गग्रामटिका तस्याः विलुण्ठनं तेन वृथा उच्छूनाः तैः । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, तत्पुरुषः ।
परिणता बुद्धय: येषां ते (पुरुषाः) तथोक्त तैः परिणतबुद्धिभिः । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
कटुकं च तद् औषधं च कटुकौषधं तेन उपशमनीयं कटुकौषधोपशमनीयं तस्य । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः ।
सिता च सा शर्करा च सितशर्कर विशेषणपूर्वपद तत्पुरुषः
सितशर्करया उपशमनीयं तस्य भावः तत्त्वं तस्मिन् । तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः
दुःखेन लभ्यते इति दुर्लभं प्रादितत्पुरुषः
Ours:
सुष्टु दुर्लभा सुदुर्लभा प्रादि तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
अतिशयेन दुःखेन लभ्यते इति सुदुर्लभा (विद्या) सा । प्रादितत्पुरुषः ।
त्रयः वर्गाः त्रिवर्गः द्विगु तत्पुरुषः
शब्दस्य मूर्तिः शब्दमूर्तिः तां धारयति इति शब्दमूर्तिधरः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, उपपदतत्पुरुषः ।
महान् आत्मा यस्य तस्य महात्मनः समानाधिकरणबहुव्रीहिः correct, but see Prof. style:
महान् आत्मा यस्य स (विष्णुः) तथोक्तः तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
Here are two that we missed:
- स्वं च तद् रूपं च स्वरूपं तत् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
- अविद्यमानः दोषः ययोः तौ तथोक्तौ । नञ्बहुव्रीहिः ।
गुणैः सह वर्तेते इति सगुणौ तौ (शब्दार्थौ) । सहबहुव्रीहिः ।
अविद्यमाना अलङ्कृतिः ययोः तौ तथोक्तौ । नञ्बहुव्रीहिः ।
दोषेण रहितम् दोषरहितम् तस्मिन् । तृतीयातत्पुरुषः ।
काव्यस्य भावः काव्यत्वं तस्य अङ्गीकारः सः । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः । अनङ्गम् अङ्गं सम्पद्यते तत् करोति इति अङ्गीकारः । च्वितद्धितः ।
कुत्सितं निन्दितं वा करोति इति न्यक्कारः । गतितत्पुरुषः ।
शक्रं जयति इति शक्रजित् तम् । उपपदतत्पुरुषः ।
कुम्भौ कर्णौ यस्य तेन कुम्भकर्णेन समानाधिकरणबहुव्रीहिः close, see Prof's:
कुम्भौ इव कर्णौ यस्य सः तथोक्तः तेन । (उपमा) समानाधिकरणबहुव्रीहिः
स्वर्गः एव ग्रामटिका स्वर्गग्रामटिका तस्याः विलुण्ठनं तेन वृथा उच्छूनाः तैः । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, तत्पुरुषः ।
Pages 4 and 5
Corrected Vigrahas. I left a few old analyses to compare with correct answers for future reference.
इति आदिः येषां तानि (वेदवाक्यानि) तथोक्तानि तेभ्यः । वेदानां वाक्यानि वेदवाक्यानि । बहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रत्यक्षेन सिद्धा प्रत्यक्षसिद्धा तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः
अर्थः एव द्वाः अर्थद्वाः तया । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः ।
एतस्माद् जन्यः धर्मः तस्य फलम् तस्य अननुसन्धानम् न अनुसन्धानं तस्मात् । पञ्चमीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः ।
Interesting, here is our vigraha:
मोक्षस्य उपयोगि च तद् वाक्यं च तस्मिन् उपयोगिवाक्ये । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपद कर्मधारय तत्पुरुषः
व्युत्पत्त्यं आधात्ते इति व्युत्त्याधा उपपद तत्पुरुषः
व्युतपत्त्याधायकं तस्य भावः तस्मात् abstract बहुव्रीहिः
compare with Professor Leavitt's:
व्युत्पत्तिम् आधत्ते (आधातुं शीलम् अस्य वा) इति व्युत्पत्त्याधायकम् तस्य भावः तत्त्वं तस्मात् । कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
वेदं च शास्त्रं च तेभ्यः वेदशास्त्रेभ्यो इतरेतर द्वन्द्वः
निर्गतः रसः यस्मात् तस्य भावः तत्ता तया । प्रादितत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
परिणताः बुद्धयः येषां तेषां परणतबुद्धीनाम् [ते (पुरुषाः) तथोक्ताः तेषाम् वा] । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
Ours:
सन्दोहश्च स जनकश्च सन्दोहजनकः विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुषः
सन्दोहजनकः तस्य भावः तेन सनदोहजनकतया abstract तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
परमः च सः आनन्दः च परमानन्दः तस्य सन्दोहः तं जनयति (तं जनयितुं शीलम् अस्य वा) इति परमानन्दसन्दोहजनकम् तस्य भावः तत्ता तया । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सुष्टु सुकुमाराः सुकुमाराः बुद्धयः येषां तेषां सुकुमारबुद्धिनाम् । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
इति आदिः येषां तानि (वेदवाक्यानि) तथोक्तानि तेभ्यः । वेदानां वाक्यानि वेदवाक्यानि । बहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रत्यक्षेन सिद्धा प्रत्यक्षसिद्धा तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः
अर्थः एव द्वाः अर्थद्वाः तया । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः ।
एतस्माद् जन्यः धर्मः तस्य फलम् तस्य अननुसन्धानम् न अनुसन्धानं तस्मात् । पञ्चमीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः ।
Interesting, here is our vigraha:
मोक्षस्य उपयोगि च तद् वाक्यं च तस्मिन् उपयोगिवाक्ये । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपद कर्मधारय तत्पुरुषः
व्युत्पत्त्यं आधात्ते इति व्युत्त्याधा उपपद तत्पुरुषः
व्युतपत्त्याधायकं तस्य भावः तस्मात् abstract बहुव्रीहिः
compare with Professor Leavitt's:
व्युत्पत्तिम् आधत्ते (आधातुं शीलम् अस्य वा) इति व्युत्पत्त्याधायकम् तस्य भावः तत्त्वं तस्मात् । कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
वेदं च शास्त्रं च तेभ्यः वेदशास्त्रेभ्यो इतरेतर द्वन्द्वः
निर्गतः रसः यस्मात् तस्य भावः तत्ता तया । प्रादितत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
परिणताः बुद्धयः येषां तेषां परणतबुद्धीनाम् [ते (पुरुषाः) तथोक्ताः तेषाम् वा] । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
Ours:
सन्दोहश्च स जनकश्च सन्दोहजनकः विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुषः
सन्दोहजनकः तस्य भावः तेन सनदोहजनकतया abstract तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
परमः च सः आनन्दः च परमानन्दः तस्य सन्दोहः तं जनयति (तं जनयितुं शीलम् अस्य वा) इति परमानन्दसन्दोहजनकम् तस्य भावः तत्ता तया । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सुष्टु सुकुमाराः सुकुमाराः बुद्धयः येषां तेषां सुकुमारबुद्धिनाम् । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
Monday, February 9, 2009
page 4 onwards in the साहित्यदर्पणं
Corrected *
साधुकाव्यं निषेवणम् द्वितीय विहक्ति तत्पुरुष
भगवान् च सः नारायणः च भगवन्नारायणः तस्य चरणौ एव अरविन्दे तयोः स्तवः आदिः यस्य तत् तथोक्तं तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सष्टु प्रयुक्तः सुप्रुक्तः प्रादि समास तत्पुरुष
सुष्टु प्रसिद्धा सुप्रसिद्धा प्रादि समास तत्पुरुष
कामान् दोग्धि इति कामधुक् सः। उपपदतत्पुरुष
साधुकाव्यं निषेवणम् द्वितीय विहक्ति तत्पुरुष
भगवान् च सः नारायणः च भगवन्नारायणः तस्य चरणौ एव अरविन्दे तयोः स्तवः आदिः यस्य तत् तथोक्तं तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सष्टु प्रयुक्तः सुप्रुक्तः प्रादि समास तत्पुरुष
सुष्टु प्रसिद्धा सुप्रसिद्धा प्रादि समास तत्पुरुष
कामान् दोग्धि इति कामधुक् सः। उपपदतत्पुरुष
Sunday, February 1, 2009
Wednesday, January 28, 2009
Sāhityadarpaṇa Intro and Verse 1
Introductory verse:
ग्रन्थारम्भः - ग्रन्थस्य आरम्भः - षष्ठि विभक्ति तत्पुरुष
निर्विघ्नेन - निर्गतं विघ्नं यस्मात् तत् (? - Locana commentary says this is an avyayībhāva in the -am form, but then why is it in the instrumental? It makes sense that it would be an idiomatic indeclinable when put in the instrumental, but I'm not 100% about that)
वाग्देवत - वाक् च सा देवतश्च - विशेष्यपूर्वपद कर्मधारयः तत्पुरुषः
Verse 1:
शरदिनदु - शरदि इन्दुः - सप्तमी विभक्ति तत्पुरुषः (I'm not sure about this one - is autumn an adjective or does it refer to the time in which the moon appears in this way?)
सुन्दररुचिः - सुन्दरः च स रुचिः च - विशेषणपूर्वपद कर्मधारयः तत्पुरुषः
ग्रन्थारम्भः - ग्रन्थस्य आरम्भः - षष्ठि विभक्ति तत्पुरुष
निर्विघ्नेन - निर्गतं विघ्नं यस्मात् तत् (? - Locana commentary says this is an avyayībhāva in the -am form, but then why is it in the instrumental? It makes sense that it would be an idiomatic indeclinable when put in the instrumental, but I'm not 100% about that)
वाग्देवत - वाक् च सा देवतश्च - विशेष्यपूर्वपद कर्मधारयः तत्पुरुषः
Verse 1:
शरदिनदु - शरदि इन्दुः - सप्तमी विभक्ति तत्पुरुषः (I'm not sure about this one - is autumn an adjective or does it refer to the time in which the moon appears in this way?)
सुन्दररुचिः - सुन्दरः च स रुचिः च - विशेषणपूर्वपद कर्मधारयः तत्पुरुषः
Subscribe to:
Comments (Atom)