Saturday, February 21, 2009

१३ च १४ च १५ च १६ च १७

गुणस्य अभिव्यञ्जकः च स शब्दः च अर्थः च तस्य भावः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्वः, भाववाचकतद्धितः ।
स्वरूपस्य अधायकः तस्य भावः । षष्ठीतत्पुरुषः भाववाचकतद्धितः ।
अवयवः तस्य संस्थानानि च तानि विशेषानि च । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
कटकः च कुण्डलः च आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
अलङ्कारैः सह वर्तेते इति तौ । सहबहुव्रीहिः ।
न स्फुटः अस्फुटाः अलङ्काराः ययोः तौ । नञ्तत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
अलङ्कारैः सह वर्तते इति सालङ्कारं च तद् शब्दं च अर्थं च तयोः । सहबहुव्रीहिः, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरदवन्द्वः ।
उत्कर्षं एव तस्य अधायकः तस्य भावः तस्मात् । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
अलङ्कारः रूपं यस्य तस्य भावः तथोक्तः तस्मात् । भाववाचकबहुव्रीहिः ।
चैत्रे क्षप: ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः ।
उन्मीलिता च सा मालती च तेन सुरभि ताः । विशेषनपूर्वपदतत्पुरुषः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
शोभनं रतं सुरताः च ताः व्यापाराः च एच लीलां विधिः तौ । प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदतत्पुरुषः, द्वितीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
विभावना च विशेषोक्तिः च मूलम् यस्य सः । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकारणबहुव्रीहिः ।
सन्देह इति सङ्करः च सः अलङ्कारः च तस्य । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
काव्यस्य लक्षणम् तस्य भावः तं । षष्ठीतत्पुरुषः भावचाचकतद्धितः ।
वस्तुः च अलंकारः च रसः च तद् आदिः तेन लक्षणः । अनेकपदसमानाधिकरणबहुव्रीहिः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
रसः आदिः यस्य सः तस्य रूपं एव यस्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रत्रौ अनधः यस्य सः हे । व्यधिकरणबहुव्रीहिः ।

११ च १२ च

गुणैः सह वर्तेते इति सगुणाः तस्य भावः तस्य विशेषणं तत् । सहबहुव्रीहिः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठितत्पुरुषः ।
रस एव एकः तस्य धर्मः यस्य सः भावः तथोक्त तस्य । अवधारणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितबहुव्रीहिः ।
शौर्यं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्त तेन । बहुव्रीहिः (किं समासनामः अस्ति ?) ।
रसस्य अभिव्यञ्जकः तस्य भावः तेन । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
काव्यस्य स्वरूपं तस्य भावः तस्मिन् । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
अन्वयं च व्यतिरेकं च अन्वयव्यतिरेकौ तौ अनुविध्यते इति अनुविधायि तस्य भावः तस्मात् । इतरेतरद्वन्द्वः, उपपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः तस्य भावः तस्य अन्यथे न उपपत्ति तया । भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुषः ।

Friday, February 13, 2009

Pages ८ च ९ च

Corrected*
ours:
दोषस्य दुष्टस्य भावः दोषदुष्टता तेन दोषदुष्टतया abstract तत्पुरुषः
विधेयाविमर्शात् दोषदुष्टा तेन विधेयाविमर्शदोषदुष्टतया पञ्चमी विभक्ति तत्पुरुषः
Prof. Leavitt's:
विधेयस्य अविमर्शः न विमर्शः विधेयाविमर्शः इति दोषः तेन दुष्टः तस्य भावः तत्ता तया । षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सम्भावनापूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
उत्तमं च तत् काव्यं च उत्तमकाव्यं तस्य भावः तत्ता सा । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः (तत्पुरुषगर्भः)।
न व्याप्तिः अव्याप्तिः सा । नञ्तत्पुरुषः ।
लक्षणे दोषः लक्षणदोषः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः
न काव्यम् अकाव्यं तस्य भावः तत्त्वं तत् प्रयुङ्क्ते (प्रयोक्तुं शीलम् अस्य वा) इति अकाव्यत्वप्रयोजकः सः (अंशः) । नञ्तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, (कर्तृकारकार्थः शीलार्थः वा) कृदन्तः ।
श्रुतौ दुष्टं श्रुतिदुष्टं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काव्यस्य आत्मा काव्यात्मा सः भूतः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेष्यपूर्वपदकर्मधारयः ।
नित्यदोषः च अनित्यदोषः च नित्यदोषानित्यदोषौ तयोः भावः तत्त्वं तस्य व्यवस्था सा । इतरेतरद्वन्द्वः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः । नित्यः च सः दोषः च नित्यदोषः । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः । न नित्यः अनित्यः सः दोषः अनित्यदोषः । नञ्तत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।

Remainder for first section:
  1. ध्वनिं करोति इति ध्वनिकृत् तेन । उपपदतत्पुरुषः ।
  2. प्रकृष्टः विरलः प्रविरलः विषयः यस्य तत् (काव्यं) तथोक्तम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
  3. निर्गतः विषयः यस्मात् तत् (काव्यं) तथोक्तम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
  4. निर्गतः दोषः यस्मात् तत् (काव्यं) तथोक्तं तस्य । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
  5. एकः अन्तः यस्य तत् यथा स्यात् तथा । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, प्रकारार्थे अव्ययपदम् ।
  6. न सम्भवः असम्भवः तस्मात् । नञ्तत्पुरुषः ।
  7. ईषद् इति अर्थः ईषदर्थः तस्मिन् । सम्भावनापूर्वपदकर्मधारयः ।
  8. रत्नम् आदिः येषां तेषाम् (अर्थानां) लक्षणम् तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
  9. कीटस्य अनुवेधः कीटानुवेधः आदिः येषां तेषां परिहारः इव । षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, अव्ययपदतद्धितः ।
  10. उपादेयस्य तारतम्यम् उपादेयतारतम्यम् तत् । तरतमयोः भावः तारतम्यम् । षष्ठीतत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
  11. कीटेन अनुविद्धं यद् रत्नं तद् आदिः येषां तेषां साधारण्यं तेन । तृतीयातत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः । (rephrasing an otherwise clunky series of appositions with a relative clause: "because of its being similar to those of which the beginning is the jewel which has been perforated by an insect")
  12. रसाः आदिः येषां तेषां अनुगमः सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।

Pages ६ च ७ च

Correctly Updated*
परिणता बुद्धय: येषां ते (पुरुषाः) तथोक्त तैः परिणतबुद्धिभिः । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
कटुकं च तद् औषधं च कटुकौषधं तेन उपशमनीयं कटुकौषधोपशमनीयं तस्य । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुषः ।
सिता च सा शर्करा च सितशर्कर विशेषणपूर्वपद तत्पुरुषः
सितशर्करया उपशमनीयं तस्य भावः तत्त्वं तस्मिन् । तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः
दुःखेन लभ्यते इति दुर्लभं प्रादितत्पुरुषः
Ours:
सुष्टु दुर्लभा सुदुर्लभा प्रादि तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
अतिशयेन दुःखेन लभ्यते इति सुदुर्लभा (विद्या) सा । प्रादितत्पुरुषः ।
त्रयः वर्गाः त्रिवर्गः द्विगु तत्पुरुषः
शब्दस्य मूर्तिः शब्दमूर्तिः तां धारयति इति शब्दमूर्तिधरः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, उपपदतत्पुरुषः ।
महान् आत्मा यस्य तस्य महात्मनः समानाधिकरणबहुव्रीहिः correct, but see Prof. style:
महान् आत्मा यस्य स (विष्णुः) तथोक्तः तस्य । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।

Here are two that we missed:
  1. स्वं च तद् रूपं च स्वरूपं तत् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
  2. अविद्यमानः दोषः ययोः तौ तथोक्तौ । नञ्बहुव्रीहिः ।
शब्दः च अर्थः च शब्दार्थौ तौ । इतरेतरद्वन्द्वः
गुणैः सह वर्तेते इति सगुणौ तौ (शब्दार्थौ) । सहबहुव्रीहिः ।
अविद्यमाना अलङ्कृतिः ययोः तौ तथोक्तौ । नञ्बहुव्रीहिः ।
दोषेण रहितम् दोषरहितम् तस्मिन् । तृतीयातत्पुरुषः ।
काव्यस्य भावः काव्यत्वं तस्य अङ्गीकारः सः । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः । अनङ्गम् अङ्गं सम्पद्यते तत् करोति इति अङ्गीकारः । च्वितद्धितः ।
कुत्सितं निन्दितं वा करोति इति न्यक्कारः । गतितत्पुरुषः ।
शक्रं जयति इति शक्रजित् तम् । उपपदतत्पुरुषः ।
कुम्भौ कर्णौ यस्य तेन कुम्भकर्णेन समानाधिकरणबहुव्रीहिः close, see Prof's:
कुम्भौ इव कर्णौ यस्य सः तथोक्तः तेन । (उपमा) समानाधिकरणबहुव्रीहिः
स्वर्गः एव ग्रामटिका स्वर्गग्रामटिका तस्याः विलुण्ठनं तेन वृथा उच्छूनाः तैः । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, तत्पुरुषः ।

Pages 4 and 5

Corrected Vigrahas. I left a few old analyses to compare with correct answers for future reference.
इति आदिः येषां तानि (वेदवाक्यानि) तथोक्तानि तेभ्यः । वेदानां वाक्यानि वेदवाक्यानि । बहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रत्यक्षेन सिद्धा प्रत्यक्षसिद्धा तृतीया विभक्ति तत्पुरुषः
अर्थः एव द्वाः अर्थद्वाः तया । अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः ।
एतस्माद् जन्यः धर्मः तस्य फलम् तस्य अननुसन्धानम् न अनुसन्धानं तस्मात् । पञ्चमीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः ।
Interesting, here is our vigraha:
मोक्षस्य उपयोगि च तद् वाक्यं च तस्मिन् उपयोगिवाक्ये । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपद कर्मधारय तत्पुरुषः
व्युत्पत्त्यं आधात्ते इति व्युत्त्याधा उपपद तत्पुरुषः
व्युतपत्त्याधायकं तस्य भावः तस्मात् abstract बहुव्रीहिः
compare with Professor Leavitt's:
व्युत्पत्तिम् आधत्ते (आधातुं शीलम् अस्य वा) इति व्युत्पत्त्याधायकम् तस्य भावः तत्त्वं तस्मात् । कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
वेदं च शास्त्रं च तेभ्यः वेदशास्त्रेभ्यो इतरेतर द्वन्द्वः
निर्गतः रसः यस्मात् तस्य भावः तत्ता तया । प्रादितत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
परिणताः बुद्धयः येषां तेषां परणतबुद्धीनाम् [ते (पुरुषाः) तथोक्ताः तेषाम् वा] । समानाधिकरण बहुव्रीहिः
Ours:
सन्दोहश्च स जनकश्च सन्दोहजनकः विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुषः
सन्दोहजनकः तस्य भावः तेन सनदोहजनकतया abstract तत्पुरुषः
Professor Leavitt:
परमः च सः आनन्दः च परमानन्दः तस्य सन्दोहः तं जनयति (तं जनयितुं शीलम् अस्य वा) इति परमानन्दसन्दोहजनकम् तस्य भावः तत्ता तया । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, कर्तृकारकार्थः (शीलार्थः वा) कृदन्तः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सुष्टु सुकुमाराः सुकुमाराः बुद्धयः येषां तेषां सुकुमारबुद्धिनाम् । समानाधिकरण बहुव्रीहिः

Monday, February 9, 2009

page 4 onwards in the साहित्यदर्पणं

Corrected *
साधुकाव्यं निषेवणम् द्वितीय विहक्ति तत्पुरुष
भगवान् च सः नारायणः च भगवन्नारायणः तस्य चरणौ एव अरविन्दे तयोः स्तवः आदिः यस्य तत् तथोक्तं तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदकर्मधारयः, सप्तमीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सष्टु प्रयुक्तः सुप्रुक्तः प्रादि समास तत्पुरुष
सुष्टु प्रसिद्धा सुप्रसिद्धा प्रादि समास तत्पुरुष
कामान् दोग्धि इति कामधुक् सः। उपपदतत्पुरुष

Sunday, February 1, 2009

उपदेशद्वारेण उपदेशस्य द्वारः तेन षष्टि विभक्ति तत्पुरुष्
प्रवृत्तिनिवृत्ति प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च समाहार द्वन्द्वः
कृत्याकृत्य कृत्यश्च असौ अकृतश्च विशेषणोभयपद कर्मधारयः तत्पुरुषः
साधुकाव्य साधु्म् च तद् काव्यम् च विशेषणपूर्वपद कर्मधारयः तत्पुरुषः