५२९, ५३०, ५३१, ५३२

मुखं च नयने च तस्य प्रतिनिधिः सो वस्तुनी च ते् अन्तरे च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
श्रौत्यौ च् अर्थ्यौ च तस्य भावः तस्य् भेदः तेन । इतरेतर द्वन्द्व, भावावकतत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
चत्वारः विधाः तस्य् भावः तस्य सम्भवः तस्मिन् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
द्वौ प्रकारौ तस्य भावः तम् । द्विगु तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
मृगशावस्य अक्षिणी इव अक्षिणी यस्याः सा तथोक्ता तस्याः । उत्तरपदलोपिन्बहुव्रीहि ।
सुधाकर (सुधा आकर) इव मनोहरः तम् । उपमापूर्वपद तत्पुरुष ।
धर्मश्च उपमानं च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
धर्मश्च इव आदिः येषां तेषां च तस्य विलोपनः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, सामानाधिकरण बहूव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
मुखं अब्जं इव । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
केवलः प्रत्ययः (प्रत्ययमात्र) तस्य लोपः तम् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
समासे गच्छति इति समासगः (उपमा) सा । उपपद तत्पुरुष ।
अरातेः विक्रमः च स आलोकः च तेन विकस्वरे च वोल्चने च यस्य सः । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कृपाणेन उदग्रः च सो दोर्दण्डः यस्य सः । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि।
सहस्रम् आयुधम् यस्य सः तथोक्तः तम् । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
औपम्यश्च् सो वाचकश्च् तस्य लोपः तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
शब्देन न उपात्तः तस्य भावः तस्मात् । तृतीयाविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
विचारं सहते इति विचारसहम् । उपपद तत्पुरुष ।
अनुशासने विरुद्धं तस्य भावः तस्मात् । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
धर्मश्च उपमेयं च तस्य लोपः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमा च् सा प्रतिपादका च साधारणश्च सो धर्मश्च स उपमानं च तेषां । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
सप्तविंशति संख्यक्याः येषां ते (भेदाः) । द्विगु तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।

५२४, ५२५, ५२६,

साधारणश्च् सो गुणश्च् क्रिया च रूपं यस्य सः (धर्मः) तथोक्तः तस्य । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, इतरेतर द्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
षत् प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
पञ्च प्रकारः यस्याः सा (उपमा) । द्विगुतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
बिम्बाय तुल्यं । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष ।
आधारश्च कर्म च तेन विहतः तस्मिन् । इतरेतर द्वन्द्व, तृतीयाविभक्ति ततुपुरुष ।
द्वौ विधौ तस्मिन् । द्विगुतत्पुरुष
कर्म च कर्ता च तयोः । इतरेतर द्वन्द्व
कलापश्च स मतश्च तस्मिन । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
अमृत इव द्युतयः यस्य सः (दर्शः) तम् । उपमानपूर्वपद तत्पुरुष, internal समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
इन्द्रः संचार इव तम् । उपमानोत्तरपद तत्पुरुष ।
सुखश्च स विहारः तस्य आस्पदं यस्य तस्य भावः (धर्मः) तथोक्तः तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
स्नेहस्य निर्भरो (विना भरः) यस्य तस्य भावः (धर्म:) तथोक्तः तस्य । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, भाववाचकबहुव्रीहिः ।
यथा आदिः येषां तेषां च तुल्यं आदिः येषां तेषां च तस्य विरहः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुषः ।
श्रौती आदिः येषां तेषां च सो विशेषश्च तस्मिन् चिन्ता । समानाधिकरणबहुव्रीहि, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष ।
औपम्यं च तद् प्रतिपादकं च तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
तस्य अर्थं तस्मिन् विहितं तस्य भावः तेन । षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सम्यीचे औपम्यं तस्य प्रतीतिः सा । चतुर्थीविभक्ति तत्पुरुष, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष ।
प्रत्ययः तस्य भावः तेन । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
न स्वयं तन्त्रं तस्य भावः तस्मात् । नञ्तत्पुरुष, प्रादितत्पुरुष, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
इव आदिः येषां तेषां प्रयोगः तस्य न भावः तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहि, षष्ठीविभक्ति तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष ।
कल्पबः आदिः येषां ते तथोक्तः तस्मिन् । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तथाप्रसङ्गात् । केवलसमास

४७८ , ४७९, ५१८, ५१९, ५२०, ५२१, ५२२, ५२३

अवसरश्च सः प्राप्तः तानि । विशेष्यपूर्वपद ।
शोभे अतिशयिनः ते (धर्माः) । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
शरीरे शोभ्अस्य शायिनः । सप्तमीविभ्क्ति तत्पुरुष, षष्टी विभक्ति तत्पुरुष (in the sense of हेतु गर्भ विशेषन)।
अङ्गदं आदिः येषां ते । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
गुणानाम् इव आवश्यकी । षष्टी विभक्ति तत्पुरुष, अव्ययपदतद्धितः ।
बुद्धिः विषयः यस्य तस्य भावः तस्मात् । (बहुव्रीहिगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
पौनरुक्त्यं च तद् अवभासनं च । विशेष्यपूर्वपद ।
सादृश्यं मूलं येषाम् ते (अलङकाराः) तथोक्ताः तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रूपका आदिः येषां तेषाम् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सामान्यश्च् सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
साधारणश्च सः धर्मश्च । विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष ।
मनोज्ञः यस्य भावः आदिः यस्य तद् । भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
औपम्यं च तद् वाचकं च । विशेष्यपूर्वपद ।
यथा च इव च वा च इति ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपद तत्पुरुष ।
तुल्यं च समानं च आदिः येषां ते (शब्दाः) । इतरेतरद्वन्द्व, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
उपमानं च तद् न अन्तरं च तद् प्रयुक्तं च तद् तुल्यं च आदिः यस्य ताः पदाः तस्मिन् साधारणः ताः । विशेष्यपूर्वपद तत्पुरुष, नञ्तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
श्रुत्या मात्रम् तेन । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष ।
उपमानोपमेयेन गतं च् तद् सादृश्यं च तद् लक्षणं यस्य तद् (सम्बन्धं) तोथोक्तं तं । तृतीयविभक्ति तत्पुरुष, विशेषणपूर्वपद तत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
अर्थे अनुसन्धानं तस्मात् । सप्तमी तत्पुरुष ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्तं तस्मिन् । (केवलसमासगर्भः सुप्सुपासमासगर्भः वा) बहुव्रीहिः ।
अम्भोरुहस्य इव मुखं तस्य । अव्ययपदतद्धितः, षष्टीतत्पुरुष ।
शरदि इन्दुः । सप्तमीविभक्ति तत्पुरुष ।
सुधा इव अधरः । अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपद ।
चकितश्च सः मृगश्च तस्य लोचने ताभ्यां । विशेषणपूर्वपद, षष्टीविभक्ति तत्पुरुष ।

२१ च २२ च २३

सम्भोगे सृण्गारः आख्या यस्य सः । सप्तमी विभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
महापात्रश्च स राघवानन्दश्च तस्य सन्धिश्च विग्रहिकश्च । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष, षष्टीविभक्तितत्पुरुष, इतरेतर द्वन्द्व तत्पुरुष ।
सल्कम् च तद् सीम च् तस्मिन् । विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुष ।
भगवान् विषयः यस्याः सा (रतिः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
प्रलम्ब इति आसुरः । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
द्वौ रेफौ य्स्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
कुसुममेव एक्म् च् तद् पात्रम च् तस्मिन् । अवधारणापूर्व्पदतत्पुरुष, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुष ।
स्पर्शात् निमीलितम् अक्षीनि यस्याः ताम् योथिक्त सा । पण्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
तिर्य्यक् विषयः तस्य यस्य भावः तस्मात् । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
किम् स्वरूपम् येषाम् ते (दोशाः) । समानाधिकरणबहुव्रीहि ।
श्रुतौ दुष्टं च अपुष्टं च तद् अर्थं तस्य भावः तत् आदिः येषां ते तथोक्ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्व, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
काणत्व च खञ्जत्व च तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
शब्दश्च अर्थं च तस्य द्वरः तेन । इतरेतरद्वन्दनवः, षष्टीविभक्तितत्पुरुष ।
सवं च तद् शब्दश्च तेन वाच्यं तस्य भहवः तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, तकृतीयाविभक्तितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
विशेषं च उदाहरनं च तानि । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणो तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
गुणश्च अलङ्कारश्च रीतिश्च । इतरेतरद्वन्द्वः ।
कटकश्च कुण्डलश्च कटककुण्डलौ आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
रसस्य धर्मः तस्य भावः तं । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः इति शब्दः । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक च सः शब्दश्च अर्थं च तयोः । षष्टीविभक्तितत्पुरुष, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः ।

१८ च १९ च २०

अनुसरणस्य रूपं तस्मिन् व्यङ्ग्यम् अवगतिः । षष्ठीतत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुष, द्वितियातत्पुरुष ।
काव्यं तस्य भावः तस्य अङ्गीकारः तस्मात् । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसस्य आस्वादः एव मुखे पिण्दं दानं तस्य द्वारः ताः । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, सप्तमीतत्पुरुष, द्वितियातत्पुरुष ।
वेदानां शास्त्रान्ति तस्मात् विमुखः तेषाम् । षष्ठीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुष ।
सुष्ठु कुमारा मत्यः येषाम् ते (राजपुत्राः) तथोक्ताः तेषाम् । प्रादितत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
वाचाम् वैदग्ध्यं प्रधानं यस्य तत् (काव्यम्) तथोकं तस्मिन् । षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इतिवृत्तं च तद् मात्रं च तस्य निर्वाहः तेन । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
प्रबन्धे अन्तर् वर्ती तेषाम् । सप्तमीतत्पुरुष, प्रादितत्पुरुषः ।
रसवत् च सः पद्यश्च अन्तर् निर्गतः रसश्च स पदश्च तेषाम् । विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, प्रादितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः ।
गुणस्य अभिव्यञ्जक एव वर्णः तस्य सद्भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपद, षष्ठीतत्पुरुषः ।
रसः आदिः येषाम् ते रसादिमत् च् स काव्यबन्धश्च् तेन साम्यं तस्मात् । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः, विशेषणपूर्वपदकर्मधारयः, तृतीयातत्पुरुष ।
संघटना च सा विशेषा च् तस्य भावः तस्मात् । विशेष्यपूर्वपद, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
अवयवस्य संस्थानं तस्य रूपं तस्य भावः तस्मात् । षष्ठीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः ।
सहृदयेन श्लाघ्यः । तृतीयाविभतितत्पुरुष ।
वाच्यश्च प्रतीयमानश्च इति आखये ययोः तौ । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
सारः रूप यस्य तस्य भावः (वाक्यस्य्) तथोक्तस्य तेन । भाववाचकतद्धितः from the बहुव्रीहि ।
काव्यः तस्य भावः तस्य आभावः तस्य । (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः ।
भावाश्च रसश्च् तस्य आभासाः आदिः यस्य सः तथोक्तः ताः । इतरेतरद्वन्द्व, सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
जातं पुलकं यस्याः तां । सम्भावनापूर्वपदतत्पुरुष ।
लज्जायाः नम्रा मुखी यस्याः सा । पञ्चमीविभक्तितत्पुरुष, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।

१३ च १४ च १५ च १६ च १७

गुणस्य अभिव्यञ्जकः च स शब्दः च अर्थः च तस्य भावः तस्य । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरद्वन्द्वः, भाववाचकतद्धितः ।
स्वरूपस्य अधायकः तस्य भावः । षष्ठीतत्पुरुषः भाववाचकतद्धितः ।
अवयवः तस्य संस्थानानि च तानि विशेषानि च । षष्ठीतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
कटकः च कुण्डलः च आदिः येषां ते इव । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः, अव्ययपदतद्धितः ।
अलङ्कारैः सह वर्तेते इति तौ । सहबहुव्रीहिः ।
न स्फुटः अस्फुटाः अलङ्काराः ययोः तौ । नञ्तत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
अलङ्कारैः सह वर्तते इति सालङ्कारं च तद् शब्दं च अर्थं च तयोः । सहबहुव्रीहिः, विशेष्यपूर्वपदतत्पुरुषः, इतरेतरदवन्द्वः ।
उत्कर्षं एव तस्य अधायकः तस्य भावः तस्मात् । विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
अलङ्कारः रूपं यस्य तस्य भावः तथोक्तः तस्मात् । भाववाचकबहुव्रीहिः ।
चैत्रे क्षप: ताः । सप्तमीविभक्तितत्पुरुषः ।
उन्मीलिता च सा मालती च तेन सुरभि ताः । विशेषनपूर्वपदतत्पुरुषः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
शोभनं रतं सुरताः च ताः व्यापाराः च एच लीलां विधिः तौ । प्रादितत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः, अवधारणापूर्वपदतत्पुरुषः, द्वितीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
विभावना च विशेषोक्तिः च मूलम् यस्य सः । इतरेतरद्वन्द्वः, समानाधिकारणबहुव्रीहिः ।
सन्देह इति सङ्करः च सः अलङ्कारः च तस्य । संभावनापूर्वपदतत्पुरुषः, विशेषणपूर्वपदतत्पुरुषः ।
काव्यस्य लक्षणम् तस्य भावः तं । षष्ठीतत्पुरुषः भावचाचकतद्धितः ।
वस्तुः च अलंकारः च रसः च तद् आदिः तेन लक्षणः । अनेकपदसमानाधिकरणबहुव्रीहिः, तृत्तीयाविभक्तितत्पुरुषः ।
रसः आदिः यस्य सः तस्य रूपं एव यस्य सः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः, षष्ठीतत्पुरुषः, समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
रत्रौ अनधः यस्य सः हे । व्यधिकरणबहुव्रीहिः ।

११ च १२ च

गुणैः सह वर्तेते इति सगुणाः तस्य भावः तस्य विशेषणं तत् । सहबहुव्रीहिः, (तत्पुरुषगर्भः) भाववाचकतद्धितः, षष्ठितत्पुरुषः ।
रस एव एकः तस्य धर्मः यस्य सः भावः तथोक्त तस्य । अवधारणपूर्वपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितबहुव्रीहिः ।
शौर्यं तद् आदिः येषां ते तथोक्ताः । समानाधिकरणबहुव्रीहिः ।
इति आदिः यस्य तत् तथोक्त तेन । बहुव्रीहिः (किं समासनामः अस्ति ?) ।
रसस्य अभिव्यञ्जकः तस्य भावः तेन । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
काव्यस्य स्वरूपं तस्य भावः तस्मिन् । षष्ठितत्पुरुषः, भाववाचकतद्धित (तत्पुरुषगर्भः) ।
अन्वयं च व्यतिरेकं च अन्वयव्यतिरेकौ तौ अनुविध्यते इति अनुविधायि तस्य भावः तस्मात् । इतरेतरद्वन्द्वः, उपपदतत्पुरुषः, भाववाचकतद्धितः ।
गुणः तस्य भावः तस्य अन्यथे न उपपत्ति तया । भाववाचकतद्धितः, षष्ठीतत्पुरुषः, नञ्तत्पुरुषः, सप्तमीतत्पुरुषः ।